Essenburgh blog

De vijf trends in zorg en welzijn die je moet weten

Door: Pim Valentijn 13 februari 2019

Waardegedreven zorg is eenvoudig gezegd meer gezondheid voor minder of hetzelfde geld realiseren. En dat is nodig om de uitdagingen van de toekomst het hoofd te biedentrends zorgWe worden geconfronteerd met een stijgende en veranderende zorgvraag en een enorme stijging van de zorgkosten. Dit komt omdat we ouder worden en niet altijd gezonder leven. Zo zien ween toename van welvaartsziekten, zoals obesitas en diabetes. Tegelijkertijd krijgen patiënten een steeds actievere rol in het zelfstandig (mee)beslissen over hun behandeling en gewenste uitkomsten. Tevens nemen dzorgkosten toe door innovaties en nieuwe behandelmogelijkheden 

Voor een duurzame toekomst van de gezondheidszorg is het een grote uitdaging de huidige versnippering in de zorg tegen te gaan. We moeten leren samenwerken door de schotten van zorgorganisaties en domeinen heen. Dat is alleen makkelijker gezegd dan gedaan, waardoor succesvolle samenwerkingen vaak uitblijven en de verleiding groot is het op te geven en op de oude weg verder te gaan. Of om er al niet eens aan te beginnen. In deze blog laten we zien waarom dit geen opties zijn. Dit doen we aan de hand van de belangrijkste trends voor de komende decennia binnen de gezondheidszorg. Na het lezen van deze blog zal het duidelijk zijn dat we het pad van waardegedreven zorg wel in moéten slaan om een gezond, betaalbaar en toekomstbestendig zorgstelsel te behouden. 

 

Zorgvraag risico-alarm    

Aan de kant van de zorgvraag zijn er enkele alarmerende ontwikkelingen. Dat zijn de verdergaande vergrijzing, de toename van het aantal chronische, multimorbide patiënten en de stijging van de zorgkosten. 

#1 Vergrijzing   

Dat onze samenleving vergrijst, weet iedereen. Maar hoe ernstig is het nou echt? Het aantal ouderen groeit en blijft de komende decennia groeien. Waren er in 2000 nog 2,15 miljoen 65-plussers, in 2030 zijn dat er 4,25 miljoen (figuur 1). De piek wordt verwacht in 2041 met 4,6 miljoen 65-plussers. Deze toename heeft twee belangrijke consequenties. Ten eerste zal het zorgen voor een toename van de zorgvraag. Want hoewel we gezonder ouder worden, ontwikkelen we op hoge leeftijd vrijwel altijd een of meerdere chronische aandoeningen. Ook omdat door de voortschrijdende medische technologie, nu nog dodelijke aandoeningen een chronisch karakter krijgen. Ten tweede verschuift door de vergrijzing de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden. Hierdoor ontstaan capaciteitsproblemen op de arbeidsmarkt, vooral binnen de zorg.  In de toekomst zullen er niet genoeg handen aan het bed zijn. 

Figuur 1: Vergrijzing

verdubbeling 65-plussers

#2 Multimorbiditeit   

In 2011 verschenen de resultaten van een onderzoek naar het voorkomen van multimorbiditeit in huisartsenpraktijken (Van Oostrom et al, NTvG, 2011). Bijna 13% van de totale bevolking en 37% van de 55-plussers had 2 of meer chronische ziekten. Van patiënten van 55 jaar en ouder met 1 van de 10 geselecteerde ziekten had ruim 70% ten minste ook één andere ziekte (zie figuur 2). Multimorbiditeit kwam dus bij ruim twee derde van de ouderen met veelvoorkomende chronische ziekten voor.  

Figuur 2: Multimorbiditeit in Nederland 

multimorbiditeit: het nieuwe normaal

Door de vergrijzing en de ongezonde levensstijl die velen er op nahouden, is een verdere toename van chronische aandoeningen en multimorbiditeit te verwachten. Recentere cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderschrijven dit. In 2016 hadden 8,8 miljoen Nederlanders één of meer chronische ziekten, oftewel 52% van de bevolking. Onder de 75-plussers hadden circa 90% van de mensen één of meer chronische aandoeningen. Dat zal een flinke wissel trekken op de vraag naar meer en complexere zorg. 

#3 Zorgkosten   

De zorguitgaven zijn sinds 1972 onafgebroken gestegen, van 8% naar 13% van het bruto binnenlands product (bbp). Uit berekeningen van het RIVM blijkt dat de uitgaven voor de gezondheidszorg ook de komende decennia sterk toenemen. Dit komt door de vergrijzing en door de toename van de zorgconsumptie door betere en duurdere zorg. In 2040 zijn de zorguitgaven in Nederland naar verwachting tussen 6% en 18% hoger dan nu. Zijn de zorgkosten nu nog ruim  5.000 per persoon per jaar, in 2040 is dat toegenomen tot  9.600 euro (uitgaande van het huidige prijsniveau). Deze explosieve groei is onvermijdelijk als de zorgkosten in het huidige tempo blijven doorgroeien en er verder geen ingrijpende maatregelen worden genomen 

De stijging van de zorgkosten zal consequenties hebben voor de ziektekostenpremies en eigen bijdragen. Op dit moment worden de zorgkosten voor het grootste deel collectief georganiseerd en gefinancierd. Een modaal gezin draagt bijna een kwart van zijn inkomen af aan zorgpremies. Dit kan in 2040 oplopen tot tussen 30% en 45% van het inkomen (CPB Policy Brief, 2011).  

 

Zorgaanbod risico-alarm  

Het grote risico-alarm voor wat betreft het zorgaanbod is verspilling. Er zijn verschillende vormen van verspilling. In de VS is de mate van verspilling onderzocht, wat tot schokkende inzichten leidt. Zo bleek dat gemiddeld 1/3 van de zorgkosten per persoon onnodig wordt verspild; bijna 3.000 dollar per persoon per jaar. Het ministerie van VWS deed in 2014 de aanbeveling dit ook voor Nederland in kaart te brengen op basis van de waste indicatoren van Schwarts et al (2014) Dat dit noodzakelijk is, blijkt ook uit een artikel van Miller et al (Bloomberg, 2018). Zij maakten een internationale ranking van landen met meer dan 5 miljoen inwoners, een gemiddelde levensverwachting van 70+ en jaarlijks meer dan 5.000 dollar zorguitgaven per hoofd van de bevolking. Van de 56 landen staat Nederland op een 28e plek. Daar valt dus nog wel wat winst te behalen. Het probleem is alleen dat het veelal aan data ontbreekt om de verspilling in ons land in kaart te brengen. We lopen de indicatoren zoals gebruikt door Schwarts langs voor de Nederlandse situatie. 

Figuur 3: Verspilling in de zorg

2 Diagrams - Revision 1_Diagram 1

#1 Onnodige zorg  

Nederland scoort in vergelijking tot andere landen hoog op het aantal doktersbezoeken, bypassoperaties en dotterbehandelingen. Het is niet ondenkbaar dat dit het resultaat is van onnodige zorg. Dubbele diagnostiek, polyfarmacie en andere vormen van onnodige zorg, zijn ook in Nederland aan de orde van de dag. Dit komt onder andere door haperende onderlinge samenwerking en communicatie. In plaats van integraal te kijken wat er bij een patiënt allemaal moet gebeuren, doet iedere zorgverlener zijn eigen ding zonder het op anderen af te stemmen.  

#2 Bureaucratie  

Door de administratielast en de fouten die daarin en daardoor worden gemaakt, ontstaan onnodige kosten. In Nederland maken onnodige administratieve kosten 4% uit van het totale budget. 

#3 Versnipperde zorgverlening  

Iedereen werkt op z’n eigen eilandje en gegevens en resultaten worden niet gedeeld. Het ontbreekt onder andere aan gezamenlijke verantwoordelijkheid en gezamenlijk datamanagement. De zorg is gefragmenteerd. Dit leidt tot slechte coördinatie en inefficiëntie.  

#4 Prijsinflatie 

De autonome prijsstijgingen in de markt vertalen zich ook door in de zorg. Alles wordt duurder. Deze prijsstijgingen leiden niet automatisch tot betere zorguitkomsten voor de patiënt. 

#5 Fraude  

Hieronder vallen allerlei vormen van declaratiefraude. Verspilling door fraude in de zorgsector is een groeiend probleem in Europa en vormt een serieuze bedreiging voor het zorgstelsel (Mikkers et al, 2017). 

#6 Falend preventiebeleid  

Onvoldoende aandacht voor preventief handelen leidt tot onnodig medisch handelen. Simpel gezegd: voorkomen is beter én goedkoper dan genezen. Maar in de praktijk is het preventiebeleid nog onderontwikkeld. Ook in Nederland. 

 

Op weg naar een nieuw zorglandschap   

Niemand kan ontkennen dat bovenstaand verhaal zorgen baart en dat we niet achterover kunnen leunen. Er is een nieuw zorglandschap nodig. In dat opzicht zijn er ook al diverse ontwikkelingen gaande. Daarin kunnen we vijf trends onderscheiden (zie figuur 4) die ons helpen om de toenemende kloof tussen de zorgvraag en -aanbod te overbruggen. We leggen ze hieronder uit. 

Figuur 4: Trends in zorg en welzijn

2 Diagrams - Revision 1_Diagram 2

#1 Decentralisaties   

Al een aantal jaren is het de trend om de verzorgingsstaat af te bakenen. We leggen de verantwoordelijkheden van de overheid meer en meer neer bij organisaties en burgers. In plaats van ‘de staat zorgt voor u’ is er een tendens richting marktwerking en regionalisering. Hierdoor komt de zorg dichterbij de patiënt te staan, is het idee. Dat zie je terug in de curatieve zorg, maar bijvoorbeeld ook in de rol van de zorgverzekeraar. Dit gebeurt onder het mom – en of dat waar is valt te bezien  dat de overheid zaken minder efficiënt regelt dan de markt.  

#2 Consumentisme   

Er zit veel groei in het consumentisme van de zorg, dat wil zeggen in het aanbieden van zorg als product of dienst. Steeds meer mensen kiezen ervoor om bepaalde ingrepen te ondergaan in privéklinieken in binnen- of buitenland. De consument komt dus meer aan de macht. Als consument kies je jouw aanbieder op basis van prijs en kwaliteit, maar dan moeten die wel transparant zijn. Dat laat in Nederland nogal te wensen over.  

#3 Digitalisering  

Qua digitalisering kan er nog een flinke slag gemaakt worden, hoewel er al vele initiatieven zijn op dit gebied. Zo zien we een enorme groei van het aantal apps om de zorg efficiënter en toegankelijker te maken. Een positieve ontwikkeling, behalve dat slechts weinige een aantoonbare toegevoegde waarde hebben. Ook valt er nog heel wat te verbeteren aan de brede toegankelijkheid van data, zoals via het EPD. Dit is essentieel om regionaal goed afgestemde zorg te kunnen bieden en ook voorbereid te zijn op toekomstige trends in de zorgvraag. Als je digitalisering goed inzet, heb je snel rendement. Dit kan dus een belangrijk wapen zijn om de toekomstige problematiek het hoofd te bieden. Bovendien kan het de positie van de consument verstevigen, doordat kwaliteit, kosten en prestaties steeds transparanter worden. 

#4 Van volume naar waarde   

Er is een duidelijke trend waarneembaar van volumegedreven naar waardegedreven zorg. De opmars van Value-based Healthcare (VBHC) en Triple Aim zijn hier duidelijke voorbeelden van. Bij beide modellen spelen zorguitkomsten een centrale rol. Zij bepalen de waarde van de zorg en vormen het uitgangspunt van de zorgverlening. Wel moet er aan een aantal randvoorwaarden voldaan worden om ze effectief te laten zijn. Zo is regionale samenwerking over de gehele keten van preventie, zorg en welzijn een voorwaarde. Daarnaast moet de financiering anders ingestoken gaan worden. In plaats van budgetfinanciering is er ketenfinanciering nodig. En ook hier vormt het gebrek aan transparantie een probleem. Om waardegedreven zorg tot een succes te maken, moeten de zorguitkomsten transparanter worden. 

#5 Welzijn en gezondheidsmanagement   

Onder deze trend kunnen we ‘positieve gezondheid’ scharen. In dit concept wordt gezondheid niet meer gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met (veranderende) fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Hoewel dit concept op veel kritiek stuit, is het een groot pluspunt dat de focus ervan ligt op het gezond houden van mensen. Door daarin te investeren, kunnen we de problemen waar we op afstevenen verkleinen. Want – zoals al eerder gezegd  voorkomen is beter dan genezen. Beter voor de mens zelf, maar ook beter voor de portemonnee. Huisartsen moeten in deze transitie een belangrijke rol gaan spelen, maar ook werkgevers kunnen een bijdrage leveren.   

Ken je onze masterclass Samenwerken aan Waardegedreven Zorg al? Hierin leer je praktische handvatten om integrale zorg tot een succes te maken. Wil je meer weten, download dan hieronder de brochure.   

Brochure Masterclass Zorgeloze Netwerkzorg

Deel dit blog!

Laatste blogartikelen

Deel je reactie