De vijf trends in zorg en welzijn die je moet weten

Waardegedreven zorg is eenvoudig gezegd meer gezondheid voor minder of hetzelfde geld realiseren. En dat is nodig om de uitdagingen van de toekomst het hoofd te bieden.

We worden geconfronteerd met een stijgende en veranderende zorgvraag en een enorme stijging van de zorgkosten. Dit komt omdat we ouder worden en niet altijd gezonder leven. Zo zien we een toename van welvaartsziekten, zoals obesitas en diabetes. Tegelijkertijd krijgen patiënten een steeds actievere rol in het zelfstandig (mee)beslissen over hun behandeling en gewenste uitkomsten. Tevens nemen de zorgkosten toe door innovaties en nieuwe behandelmogelijkheden.

Voor een duurzame toekomst van de gezondheidszorg is het een grote uitdaging de huidige versnippering in de zorg tegen te gaan. We moeten leren samenwerken door de schotten van zorgorganisaties en domeinen heen. Dat is alleen makkelijker gezegd dan gedaan, waardoor succesvolle samenwerkingen vaak uitblijven en de verleiding groot is het op te geven en op de oude weg verder te gaan. Of om er al niet eens aan te beginnen. In deze blog laten we zien waarom dit geen opties zijn. Dit doen we aan de hand van de belangrijkste trends voor de komende decennia binnen de gezondheidszorg. Na het lezen van deze blog zal het duidelijk zijn dat we het pad van waardegedreven zorg wel in moéten slaan om een gezond, betaalbaar en toekomstbestendig zorgstelsel te behouden. 

Zorgvraag risico-alarm   

Aan de kant van de zorgvraag zijn er enkelealarmerendeontwikkelingen.Datzijn de verdergaande vergrijzing,detoename van het aantalchronische,multimorbidepatiënten ende stijging van de zorgkosten.

#1 Vergrijzing

Dat onze samenleving vergrijst, weet iedereen. Maarhoe ernstig ishetnou echt?Hetaantal ouderen groeiten blijft de komende decennia groeien. Waren er in 2000 nog 2,15 miljoen 65-plussers, in 2030 zijn dat er 4,25 miljoen (figuur1). De piek wordt verwacht in 2041met 4,6miljoen 65-plussers.Deze toename heeft twee belangrijke consequenties. Ten eerste zal hetzorgen vooreentoename van dezorgvraag. Want hoewel we gezonder ouderworden, ontwikkelen we ophogeleeftijd vrijwel altijd een of meerdere chronische aandoeningen.Ook omdatdoor de voortschrijdende medische technologie,nu nog dodelijkeaandoeningeneenchronisch karakterkrijgen. Ten tweede verschuift door de vergrijzing de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden.Hierdoor ontstaancapaciteitsproblemen op de arbeidsmarkt, vooral binnen de zorg. In de toekomst zullen er nietgenoeghanden aan het bedzijn.

Figuur 1: Vergrijzing

verdubbeling 65-plussers

#2 Multimorbiditeit

In 2011 verschenen de resultaten van een onderzoek naar het voorkomen vanmultimorbiditeitin huisartsenpraktijken(VanOostromet al,NTvG, 2011).Bijna 13% van de totale bevolking en 37% van de 55-plussers had 2 of meer chronische ziekten. Van patiënten van 55 jaar en ouder met 1 van de 10 geselecteerde ziekten had ruim 70%ten minste ook éénandere ziekte (zie figuur 2).Multimorbiditeit kwamdusbij ruim tweederde van de ouderen met veelvoorkomende chronische ziektenvoor.

Figuur 2: Multimorbiditeit in Nederland

multimorbiditeit: het nieuwe normaal

Door de vergrijzing en de ongezonde levensstijl die velen er op nahouden, is een verdere toename van chronische aandoeningen en multimorbiditeit te verwachten. Recentere cijfers van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderschrijven dit. In 2016 hadden 8,8 miljoen Nederlanders één of meer chronische ziekten, oftewel 52% van de bevolking.Onder de 75-plussers hadden circa 90% van de mensenéénof meerchronischeaandoeningen.Dat zal een flinke wissel trekken opdevraag naar meer en complexere zorg.

#3 Zorgkosten

De zorguitgaven zijn sinds 1972 onafgebroken gestegen, van 8%naar 13%van hetbruto binnenlands product (bbp).Uit berekeningenvan het RIVM blijkt dat de uitgaven voor de gezondheidszorg ook de komende decennia sterk toenemen.Dit komtdoor de vergrijzing endoor detoename vande zorgconsumptie door betere en duurdere zorg.In 2040 zijnde zorguitgavenin Nederlandnaar verwachting tussen 6% en 18%hoger dan nu.Zijn de zorgkosten nu nogruim€5.000per persoon per jaar, in 2040 is dat toegenomentot€9.600 euro(uitgaandevan het huidige prijsniveau). Dezeexplosieve groei is onvermijdelijkals de zorgkosten in het huidige tempo blijven doorgroeien en er verder geen ingrijpende maatregelen wordengenomen.

Destijging van de zorgkostenzal consequenties hebben voorde ziektekostenpremies en eigenbijdragen.Op dit moment worden de zorgkosten voor het grootste deel collectief georganiseerd en gefinancierd.Een modaal gezindraagtbijna een kwart van zijn inkomen af aan zorgpremies. Dit kan in 2040 oplopen tot tussen 30% en45% van het inkomen(CPB Policy Brief, 2011).

Zorgaanbod risico-alarm 

Het grote risico-alarm voor wat betreft het zorgaanbod is verspilling. Er zijn verschillende vormen van verspilling. In de VS is de mate van verspilling onderzocht, wat tot schokkende inzichten leidt. Zo bleek dat gemiddeld 1/3 van de zorgkosten per persoon onnodig wordt verspild; bijna 3.000 dollar per persoon per jaar. Het ministerie van VWS deed in 2014 de aanbeveling dit ook voor Nederland in kaart te brengen op basis van de waste indicatoren van Schwarts et al (2014). Dat dit noodzakelijk is, blijkt ook uit een artikel van Miller et al (Bloomberg, 2018). Zij maakten een internationale ranking van landen met meer dan 5 miljoen inwoners, een gemiddelde levensverwachting van 70+ en jaarlijks meer dan 5.000 dollar zorguitgaven per hoofd van de bevolking. Van de 56 landen staat Nederland op een 28eplek. Daar valt dus nog wel wat winst te behalen.Het probleem is alleen dathetveelal aan data ontbreekt omde verspilling in ons land in kaart te brengen.Welopende indicatorenzoals gebruikt doorSchwartslangsvoor deNederlandsesituatie.

Figuur 3: Verspilling in de zorg

2 Diagrams - Revision 1_Diagram 1

#1 Onnodige zorg

Nederland scoort in vergelijking tot andere landen hoog op het aantal doktersbezoeken, bypassoperaties en dotterbehandelingen.Het is niet ondenkbaar dat dit het resultaatisvan onnodige zorg.Dubbele diagnostiek,polyfarmacieen andere vormen van onnodige zorg, zijn ook in Nederlandaan de orde van de dag. Dit komtonder anderedoorhaperende onderlinge samenwerking en communicatie.In plaats van integraal te kijken wat er bij een patiënt allemaal moet gebeuren, doet iedere zorgverlener zijn eigen ding zonder het op anderen af te stemmen.

#2 Bureaucratie

Door de administratielast en de fouten die daarin en daardoor worden gemaakt, ontstaan onnodige kosten. In Nederland maken onnodige administratieve kosten 4% uit van het totale budget.

#3 Versnipperde zorgverlening

Iedereen werkt op z’n eigen eilandje en gegevensen resultatenworden niet gedeeld. Het ontbreektonder andereaan gezamenlijke verantwoordelijkheid engezamenlijk datamanagement.De zorg is gefragmenteerd.Dit leidt tot slechte coördinatie en inefficiëntie.

#4 Prijsinflatie

De autonome prijsstijgingen in de markt vertalen zich ook door in de zorg. Alles wordt duurder. Deze prijsstijgingen leiden niet automatisch tot betere zorguitkomsten voor de patiënt.

#5 Fraude

Hieronder vallen allerlei vormen van declaratiefraude. Verspilling door fraude in de zorgsector is een groeiend probleem in Europa en vormt een serieuze bedreiging voor het zorgstelsel(Mikkers et al,2017).

#6 Falend preventiebeleid

Onvoldoende aandacht voor preventief handelenleidt tot onnodig medisch handelen.Simpel gezegd: voorkomen is beter én goedkoper dan genezen. Maar in de praktijkis het preventiebeleid nog onderontwikkeld.Ook in Nederland.

Op weg naar een nieuw zorglandschap  

Niemandkanontkennen dat bovenstaand verhaal zorgen baart en datwe niet achterover kunnen leunen.Er iseen nieuw zorglandschapnodig. In dat opzicht zijn er ook aldiverse ontwikkelingengaande.Daarin kunnenwevijf trendsonderscheiden (zie figuur 4)dieonshelpen om detoenemendekloof tussendezorgvraag en-aanbodte overbruggen.We leggen ze hieronder uit.

Figuur 4: Trends in zorg en welzijn

2 Diagrams - Revision 1_Diagram 2

#1 Decentralisaties

Al een aantal jarenis hetde trendomde verzorgingsstaat aftebakenen. We leggende verantwoordelijkheden van de overheidmeer en meer neerbij organisaties en burgers. In plaats van ‘de staat zorgt voor u’ is er een tendens richtingmarktwerkingen regionalisering.Hierdoor komt dezorg dichterbij de patiënt te staan,is het idee.Dat zie je terug in de curatieve zorg, maar bijvoorbeeld ook in de rol van dezorgverzekeraar.Ditgebeurtonder het mom – en of dat waar is valt te bezien–dat de overheidzakenminder efficiënt regelt dan de markt.

#2 Consumentisme

Er zit veel groei in het consumentisme vandezorg, dat wil zeggenin het aanbieden vanzorg als product of dienst.Steeds meer mensen kiezen ervoor om bepaalde ingrepen te ondergaan in privéklinieken in binnen- of buitenland.De consument komt dus meer aan de macht.Als consumentkiesjejouw aanbieder op basisvanprijsenkwaliteit, maar dan moeten die wel transparant zijn.Dat laatin Nederlandnogalte wensen over.

#3 Digitalisering

Qua digitalisering kan er nog een flinke slag gemaakt worden, hoewel er al vele initiatieven zijn op dit gebied. Zo zien we een enormegroeivan het aantal apps om de zorg efficiënter en toegankelijker te maken. Een positieve ontwikkeling, behalve dat slechts weinigeeen aantoonbare toegevoegde waarde hebben.Ook valt er nog heel wat te verbeteren aan de bredetoegankelijkheid van data, zoalsvia hetEPD.Dit isessentieelom regionaal goed afgestemde zorg te kunnen bieden en ook voorbereid te zijn optoekomstige trends in de zorgvraag.Als jedigitaliseringgoed inzet, heb je snel rendement. Dit kan dus een belangrijk wapen zijn om detoekomstigeproblematiekhet hoofd te bieden. Bovendien kanhetde positie van de consument verstevigen,doordatkwaliteit, kosten en prestaties steeds transparanterworden.

#4 Van volume naar waarde

Er is een duidelijke trend waarneembaar vanvolumegedrevennaarwaardegedrevenzorg.De opmars van Value-basedHealthcare(VBHC)en TripleAimzijn hier duidelijkevoorbeeldenvan.Bijbeide modellenspelen zorguitkomsten een centrale rol. Zij bepalende waarde van de zorg en vormen het uitgangspunt van de zorgverlening. Welmoet er aan een aantal randvoorwaarden voldaan worden omzeeffectief te laten zijn. Zo is regionale samenwerking over de gehele keten van preventie, zorg en welzijn een voorwaarde.Daarnaast moetde financiering anders ingestoken gaanworden. In plaats van budgetfinanciering is er ketenfinanciering nodig.Enook hiervormthet gebrek aan transparantieeen probleem.Omwaardegedrevenzorg tot een succes te maken, moetende zorguitkomstentransparanter worden.

#5 Welzijn en gezondheidsmanagement

Onder deze trend kunnen we ‘positieve gezondheid’ scharen.In dit concept wordt gezondheid niet meer gezien als de af- of aanwezigheid van ziekte, maar als het vermogen van mensen om met (veranderende) fysieke, emotionele en sociale levensuitdagingen om te gaan en zoveel mogelijk eigen regie te voeren. Hoewel dit concept op veel kritiek stuit, is het een groot pluspunt dat de focus ervan ligt op hetgezond houden van mensen. Door daarin te investeren, kunnen we deproblemenwaar we op afstevenen verkleinen.Want – zoals al eerder gezegd–voorkomenisbeter dan genezen. Beter voor de mens zelf, maar ook beter voor de portemonnee. Huisartsen moeten in deze transitie een belangrijke rol gaan spelen, maar ook werkgevers kunnen een bijdrage leveren.

Ken je ons e-Boek Zorgnetwerken die werken al? Hierin lees je wat er nodig is om duurzame zorg van de toekomst te realiseren. Wil je meer weten, download dan hieronder het gratis e-Boek.

Pim Valentijn

Heb je vragen?
Neem dan contact met ons op.

Checklist Leiderschap
De belangrijkste aspecten van leiderschap op een rij!

Download the e-Book Care Networks

Download now the free e-Book Care networks that work: the key to better outcomes.

SPECIAAL VOOR JOU