In december 2025 blikte ik (Famke) samen met Ans terug op haar jarenlange betrokkenheid bij het Nederlandse pensioenstelsel. Het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) staat op dat moment op het punt om op 1 januari 2026 het nieuwe stelsel in te varen. Het ABP volgt een jaar later, en een aantal kleine fondsen hebben het traject al afgerond. Voor Ans is dit een historisch moment: een hervorming waar zij zelf een bijdrage aan leverde.

Ans Withaar was van 1999 tot 2021 algemeen directeur van onze organisatie; Essenburgh Training & Advies. Sinds 2024 is ze met pensioen, maar ze geeft nog met alle liefde Pensioen in Zicht®-trainingen op Mallorca, hoewel ze het stokje langzaam overdraagt aan een collega. Ze beschikt over een rijke werkervaring van ruim 35 jaar als coach, waarin ze moeiteloos mensen en organisaties adviseert. Sinds 2018 richt ze zich vooral op trainingen rondom pensioenen, daarnaast heeft ze zich jarenlang beziggehouden met onderzoek en advies over psychotrauma. Met een gezonde dosis humor weet Ans iedereen te begrijpen en te bereiken.

Persoonlijk feitje: Ans houdt ervan om zichzelf en haar familie te verwennen met haar overheerlijke maaltijden en ontspant daarna graag met een goed boek.

Ans zat van 2004 tot 2014 in de Pensioenraad van PFZW, namens de vakbond CNV. De Pensioenraad is een belangrijk orgaan binnen PFZW. Het bestuur legt verantwoording af aan de Pensioenraad, die de belangen van deelnemers, pensioengerechtigden en werkgevers vertegenwoordigt. Ans vertegenwoordigde zowel werknemers als werkgevers – een unieke positie die haar veel inzicht gaf in de uiteenlopende belangen. De raad kwam 4-6 keer per jaar bij elkaar.

Ze lacht wanneer ze vertelt hoe ze in dit wereldje rolde. In de jaren tachtig was ze actief binnen de CNV-vakbond. De eerste directeur van Essenburgh was toen lid van het groepsbestuur Zorg en Welzijn. Rond die tijd werd ze door haar toenmalige directeur bij Essenburgh gevraagd zich met pensioenbeleid bezig te houden. Als enige en eerste vrouw werd ze al snel voorzitter van het groepsbestuur, daarnaast was ze vanaf 1986 adjunct-directeur van Essenburgh. “Ik had geen verstand van geld, maar wél van mensen,” zegt ze. “En ze zeiden: jij kunt tenminste onnozele vragen stellen. Dat helpt vaak om dingen helder te krijgen”.

Het oude pensioenstelsel stamde uit de jaren vijftig, uit dezelfde tijd als de invoering van de AOW. Een samenleving die inmiddels totaal veranderd is sinds de Tweede Wereldoorlog en de financiële crisis. Vanaf de late jaren negentig werd al duidelijk dat vernieuwing nodig was:

• Mensen wisselden vaker van baan.
• Steeds meer mensen begonnen voor zichzelf, vaak zonder direct pensioen op te bouwen.
• De bevolking vergrijsde snel.
• De vraag rees: kunnen we de AOW wel blijven betalen?

De basis moest anders. Individueler. Duidelijker. Maar óók betaalbaar voor de lange termijn.

“Je moet met de tijd mee,” zegt Ans. “De samenleving verandert, dus je pensioenstelsel moet ook veranderen. Sociaal-economische factoren zijn hiervoor van belang.”

Ze benoemt dat pensioen in feite bestaat uit drie “lagen”:

1. Eerste pijler: AOW (van de overheid)
2. Tweede pijler: het pensioen dat je met je werkgever opbouwt
3. Derde pijler: wat je zelf nog regelt (bijvoorbeeld sparen, beleggen of een huis dat afgelost is)

“Pensioen is uitgesteld loon,” benadrukt ze.
“Geld dat jij en je werkgever apart zetten voor later.”

Een belangrijk omslagpunt ontstond tijdens de financiële crisis. In 2012-2013 zakte de rente onder nul. De overheid verplichtte pensioenfondsen om met de marktrente te rekenen, in plaats van met de vaste rekenrente tot dan toe. Daardoor kelderde de dekkingsgraad, zelfs wanneer de beleggingsresultaten goed waren.

“Het geld groeide tegen de klippen op,” zegt Ans. “Maar toch moesten we mensen vertellen dat er gekort werd. Dat wringt. Maar het mocht niet anders volgens de rekenregels.”

Een van de grote hervormingen waar Ans persoonlijk aan werkte, was de scheiding tussen beleid (PFZW) en uitvoering (PGGM). Voorheen zat dit allemaal in één organisatie.

“Daar ben ik echt trots op. Het geeft helderheid en maakt het stelsel eerlijker.”

De vergadertafel: belangen, spanning en humor

Ze beschrijft levendig hoe het eraan toeging in de Pensioenraad. Die “onnozele vragen” van Ans kwamen goed van pas. Werkgevers wilden geen hoge premies. Werknemers ook niet. Gepensioneerden wilden goede indexatie. En dan was er nog het bestuur dat het geheel moest bewaken. Ans vergeleek de vergaderingen vaak met een zwembad vol badgasten:, zegt ze lachend: “De badgasten wilden allemaal hun nieuwe zwembroek laten zien: de één met streepjes, de ander met bloemetjes. Iedereen had zijn eigen belangen en je moest goed kijken wie waar stond en wat belangrijk was voor hen.”

Ze fungeerde vaak als mediator. Soms moest de vergadering worden geschorst, zodat Ans achter de schermen werkgevers of werknemers kon bijpraten.

Een moeilijke beslissing

“Het was soms lastig om beslissingen te nemen als niet alle belangen evenredig gehoord en verwezenlijkt werden. Een hogere premie bijvoorbeeld, voor werkgevers en werknemers lastig, maar gepensioneerden vonden dat prima. Of geen indexatie voor gepensioneerden, ook weer lastig om dat werknemers nog mogelijk konden bijplussen.”

Het nieuwe pensioenstelsel markeert een verschuiving van een groot collectief systeem naar een persoonlijker systeem – maar zonder het volledig individualistisch te maken.

• Beleggingsresultaten gaan meelopen in de pensioenuitkeringen.
• Er blijft een buffer van een aantal jaren bij PFZW, waardoor pensioenen ondanks slechte beleggingsresultaten alsnog kunnen worden uitgekeerd.
• Het risico daalt automatisch wanneer je ouder wordt (life cycle-model).
• Het nabestaandenpensioen kan niet meer helemaal worden geschrapt (minimaal 50%, partner moet tekenen).

“We laten de grote solidariteit iets meer los, maar we houden wel beperkte solidariteit,” legt Ans uit.
“En nee, we krijgen géén casinopensioen.”

Over de bekende pensioendiscussies

Sommigen vrezen dat de nieuwe systematiek te veel afhankelijk is van beleggingen. Ans is daar duidelijk over:

“Het is geen casino. Voor een 55-jarige wordt niet meer risicovol belegd. En pensioenfondsen bouwen realistische buffers in. Dat is juist de kracht van het nieuwe stelsel.”

Politieke invloed – en de motie-Omtzigt

Het plan was om het stelsel al op 1 januari 2024 te laten ingaan. Maar de Tweede Kamer, onder wie Pieter Omtzigt, vond dat mensen zouden moeten kunnen kiezen tussen het oude en het nieuwe stelsel.

“Dat is niet doorgegaan,” zegt Ans. “Gelukkig maar, want dan hadden we een enorm ingewikkeld systeem gehad.”

Voor mensen die zich voorbereiden op de overgang heeft Ans een praktisch advies:

“Bewaar je Uniform Pensioenoverzicht van 2025. Leg dat straks naast je nieuwe persoonlijke pensioenvoorstel. Wijkt het af? Dan kun je gericht vragen stellen.”

Hoe zit het voor toekomstige generaties?

Volgens Ans maakt het nieuwe stelsel het risico juist eerlijker verdeeld:

• Jongeren kunnen wat meer risico lopen (en profiteren daar later van).
• Mensen boven de 60 lopen veel minder risico.
• De derde pijler blijft belangrijk: eigen huis, eigen potje.

“Daarom is het geen casinopensioen,” herhaalt ze. “Het is gewoon een systeem dat met je meegroeit.”

Waar ze het meest trots op is

We sluiten af met een vraag waar Ans zichtbaar bij glimlacht.

“Dat we de moed hadden om te vernieuwen,” zegt ze.
“Dat we beleid en uitvoering écht gescheiden hebben. En dat de nieuwe pensioenwet er gekomen is. Het was nodig. De samenleving verandert, en dit was de enige manier om bij te blijven.”

Ook interessant:

• Trainingskalender Pensioen in Zicht trainingen
• Oudedags inkomensberekening: hoe werkt het?
• Blijven leren na je pensioen
• Pensioen in Zicht® Op Reis ‘Mallorca Wandelen’
• In fases met pensioen gaan