Van elke vier euro die Nederland uitgeeft aan zorg, levert er één niets op. Dat is geen aanname, dat is wat de cijfers zeggen. Tegelijk behoren we tot de allerbeste zorgsystemen ter wereld. Hoe kan dat? En wat betekent het voor de toekomst van de Nederlandse zorg? Dit artikel legt de kosten en kwaliteit van de Nederlandse zorg naast elkaar, vergeleken met 15 andere landen, en maakt duidelijk waar de echte pijn zit: niet in slechte zorg, maar in een stelsel vol ‘hokjes’.

Als je kijkt naar hoe ons zorgstelsel functioneert (hoe snel mensen geholpen worden, hoe eerlijk de toegang is, hoe veilig de zorg is) staat Nederland in de top 2 van de wereld.

Het Commonwealth Fund, rankt Nederland #2 van 10 onderzochte rijke landen in 2024. Alleen Australië doet het beter.

Ook de sterftecijfers zijn goed. Van overlijdens die met betere zorg of vroegere opsporing voorkomen hadden kunnen worden, telt Nederland er 165 per 100.000 inwoners. Het gemiddelde in vergelijkbare landen is 215.

Kortom: als je ziek bent en zorg nodig hebt, ben je in Nederland aan het juiste adres.

Nederland geeft 10% van het nationaal inkomen uit aan zorg. Dat is meer dan het gemiddelde van vergelijkbare landen (9,3%). En de kosten stijgen elk jaar harder dan ze zouden moeten.

Ter vergelijking: Australië — #1 in het eerder genoemde ranglijst — geeft 9,8% uit. Japan heeft de hoogste levensverwachting ter wereld en betaalt 10,9%. Maar Japan haalt daar structureel betere uitkomsten mee.

Het probleem is dus niet de hoogte van de kosten. Het probleem is wat we ervoor terugkrijgen.

Van elke €127 miljard die we in 2022 aan zorg uitgaven, ging €32 miljard (een kwart) op aan kosten die geen enkele waarde toevoegen.

Die faalkosten bestaan uit vier categorieën:

• Fragmentatie (€5 mld): zorg die niet aansluit. Een huisarts die niet weet wat de specialist heeft gedaan. EPD’s die geen gegevens delen. Dubbele diagnostiek.
• Bureaucratie (€4 mld): onnodige administratie. Patiëntgegevens die meerdere keren ingevoerd worden in verschillende systemen.
• Overbehandeling (€2 mld): zorg die medisch niet nodig is. Een knieprothese plaatsen zonder eerst fysiotherapie te proberen.
• Overige verspilling (€20 mld): medicijnen die in Nederland duurder zijn dan in buurlanden. Fraude. Misbruik.

Het grootste, vermijdbare deel? Fragmentatie. €12 miljard per jaar (9% van alle zorguitgaven) verdwijnt in de hokjes tussen de nulde, eerste en tweede lijn. Niet door slechte artsen of slechte wil, maar door een systeem dat zorg organiseert in losse kolommen die niet of onvoldoende met elkaar communiceren.

€12 mld per jaar kwijt aan fragmentatie — 9% van alle zorguitgaven

Er zijn meerdere internationale ranglijsten voor gezondheidszorg. En ze geven elk een ander beeld van Nederland. Dat is niet per toeval, ze meten andere dingen.

De conclusie: Nederland heeft een uitstekend zorgstelsel maar een gemiddelde volksgezondheid. We zijn goed in het behandelen van ziekte. We zijn minder goed in het voorkómen ervan.

Of, zoals de data het zegt: ons systeem werkt goed zodra mensen erin zitten. Maar we investeren onvoldoende in het voorkómen dat ze erin terechtkomen.

De landen die het beste scoren (op zowel kwaliteit als kosten) hebben drie dingen gemeen.

1. Preventie is een investering, geen kostenpost

Japan, Noorwegen en Spanje financieren preventie structureel en wettelijk. In Nederland is preventiebudget de eerste post die sneuvelt bij bezuinigingen. Dat is kortzichtig: de schade zie je pas tien jaar later in de zorgkosten.

2. Samenwerking is niet optioneel

De €12 miljard fragmentatiekosten zijn geen ongeluk. Ze zijn het logische gevolg van een stelsel dat zorg organiseert in aparte financieringsstromen en wettelijke kaders die elkaar niet kennen. Landen met lage faalkosten (Japan, Noorwegen, Australië) organiseren zorg als een samenhangend netwerk of ecosysteem, niet als hokjes die bij elkaar worden gehouden door plakband uitvoeringsakkoorden als IZA en AZWA.

3. Meten wat telt

Wie alleen het Commonwealth Fund gebruikt, denkt dat Nederland top is en hoeft niets te doen. Wie alleen Bloomberg bekijkt, schrikt van de middenmoot-positie. De eerlijkste vraag is: hoe scoren we als we alles tegelijk meewegen?

Het interactieve dashboard op onze website laat je precies dat doen. Verstel zelf de weging en zie wat Nederland werkelijk presteert.

Is de Nederlandse zorg de beste ter wereld?

Op zorgstelsel-performance is Nederland #2 in de wereld (Commonwealth Fund 2024). Maar op brede volksgezondheid (hoe gezond Nederlanders zijn, hoelang ze leven, hoeveel ze bewegen) scoren we minder goed en zitten we in de internationale middenmoot.

Hoeveel faalkosten heeft de Nederlandse zorg?

Naar schatting €32 miljard per jaar, ofwel 25% van alle zorguitgaven in 2022. Dat is het bedrag dat uitgegeven wordt aan zorg die geen waarde toevoegt: dubbele diagnostiek, onnodige bureaucratie, overbehandeling en financiële verspilling. Het grootste aandeel (€12 miljard) wordt veroorzaakt door fragmentatie: zorg die niet op elkaar aansluit.

Hoeveel procent van het BBP besteedt Nederland aan zorg?

Nederland besteedt 10,0% van het nationaal inkomen (BBP) aan zorg (OECD 2025). Het gemiddelde van vergelijkbare landen is 9,3%. De VS besteedt 16,6% en heeft toch de slechtste uitkomsten. Australië besteedt 9,8% en staat #1 in internationale vergelijkingen.

Wat is fragmentatie in de zorg?

Fragmentatie betekent dat de verschillende onderdelen van de zorg (huisarts, specialist, thuiszorg, wijkverpleging) niet goed samenwerken. Patiënten vallen tussen de wal en het schip. Gegevens worden dubbel ingevoerd. Behandelingen worden herhaald. In Nederland kost dat structureel €12 miljard per jaar.

Wat kan Nederland leren van landen die beter scoren?

Drie dingen: preventie structureel en wettelijk verankeren, zorg organiseren als netwerk in plaats van als losse kolommen, en eerlijk meten op meerdere dimensies tegelijk, niet alleen op wat het systeem doet zodra je ziek bent.

Nederland heeft een goed zorgstelsel. Maar in een stelsel dat jaarlijks €32 miljard aan faalkosten produceert — waarvan €12 miljard puur door slechte samenwerking tussen zorglijnen, is ‘goed’ niet meer genoeg.

De internationale data wijst in één richting: betere volksgezondheid en lagere kosten liggen niet in betere processen binnen de bestaande kolommen. Ze liggen in een andere manier van organiseren: zorg als samenhangend netwerk, gericht op preventie en samenwerking.

Dat is de kern van wat Essenburgh doet. Niet praten over netwerken, maar ze bouwen.

Goed zorgstelsel, maar €12 miljard verdwijnt jaarlijks in de naden. Dat is geen ongeluk. Dat is een keuze — en een keuze die we kunnen veranderen.

[1] OECD Health at a Glance 2025. OECD Publishing, Parijs. doi.org/10.1787/8f9e3f98-en

[2] Blumenthal D et al. Mirror, Mirror 2024. Commonwealth Fund. September 2024.

[3] Bloomberg Global Health Index 2024. Bloomberg L.P.

[4] Legatum Prosperity Index 2023: Health Pillar. Legatum Institute, Londen.

[5] Verkenning faalkosten in de Nederlandse gezondheidszorg. Betaalbaarheid van Zorg (2022).