Het Sextuple Aim is de uitbreiding van het Quintuple Aim met een zesde doel: duurzaamheid. Naast patiëntervaring, volksgezondheid, kostenreductie, welzijn van zorgprofessionals en gezondheidsgelijkheid voegt dit model de ecologische voetafdruk van de zorg toe als volwaardige kwaliteitsdimensie. Het concept werd in 2023 geïntroduceerd door Alami en collega’s in het International Journal of Health Planning and Management.

Zo. Dat is de definitie. Nu het ongemakkelijke deel.

De zorg heeft een reputatie voor doelen toevoegen en ze niet waarmaken. Triple Aim, Quadruple Aim, Quintuple Aim, elk model was een reactie op een blinde vlek die het vorige had gelaten. Maar deze keer gaat het over meer dan een extra perspectief. Het gaat over de vraag of de gezondheidszorg haar eigen bestaansreden niet ondermijnt.

Het Sextuple Aim Model bestaat uit zes onderling verbonden doelen die een zorgsysteem gelijktijdig moet nastreven:

• #1 Patiëntervaring – De kwaliteit en toegankelijkheid van zorg vanuit het perspectief van de patiënt of cliënt: communicatie, empathie, veiligheid en continuïteit.
• #2 Volksgezondheid – De gezondheidsuitkomsten van de totale populatie, inclusief preventie en de aanpak van chronische ziekten.
• #3 Kostenreductie – Doelmatige inzet van middelen: lagere zorgkosten per hoofd van de bevolking zonder kwaliteitsverlies.
• #4 Welzijn zorgprofessionals – De werkbeleving, motivatie en belastbaarheid van zorgmedewerkers. Zonder gezonde professionals zijn de andere vijf doelen niet haalbaar.
• #5 Gezondheidsgelijkheid – Gelijke toegang tot en uitkomst van zorg, ongeacht sociaaleconomische status, etniciteit of woonplaats.
• #6 Duurzaamheid (nieuw) – De ecologische voetafdruk van het zorgsysteem: uitstoot, energieverbruik, afval en de bijdrage van de zorg aan klimaatverandering.

Hier zijn twee getallen die elke zorgbestuurder zou moeten kennen. Wereldwijd draagt de gezondheidszorg tussen de 4,4% en 5,2% bij aan de totale uitstoot van broeikasgassen – afhankelijk van methode en meetjaar. In Nederland ligt dat aandeel op circa 7% van de nationale uitstoot, ruim het dubbele van het wereldgemiddelde, aldus het RIVM (2022). Ter vergelijking: de volledige luchtvaart (nationaal en internationaal samen) zit wereldwijd op 2,5%. De zorg stoot dus twee tot drie keer zoveel uit als de gehele luchtvaartsector. Dat is geen randverschijnsel. Dat is een kerngegeven.

We praten over volksgezondheid terwijl we met elke operatiedag, elk wegwerpmateriaal en elke dieselrijdende ambulance bijdragen aan de klimaatcrisis die juist de meest kwetsbare patiënten het hardst raakt. Hittestress, luchtvervuiling, wateroverlast, voedselonzekerheid , al die zorgvragen wachten ons op als we nú niet handelen.

En het is niet alleen abstract. In Nederland denkt de SER zelfs al verder: naast milieuduurzaamheid pleit de Raad voor “health in all policies” en “bestaanszekerheid” als aanvullende doelstellingen – een richting die de discussie naar een Sevenfold Aim duwt.

De vraag is niet méér of het nodig is. De vraag is of de sector het serieus neemt.

Het patroon bij elk nieuw doel is hetzelfde: erkenning, weerstand, integratie. Bij het Quadruple Aim klonk het: “We kunnen ons niet ook nog eens richten op medewerkerswelzijn.” Bij het Quintuple Aim: “Gezondheidsgelijkheid is politiek, niet medisch.” Nu klinkt het: “Duurzaamheid is toch een thema voor facility management?”

Alami en collega’s (2023) weerleggen dat punt overtuigend. Duurzaamheid staat niet naast de andere vijf doelen, het staat er middenin. Klimaatverandering veroorzaakt nieuwe zorgvragen (hitte, luchtvervuiling, infectieziekten). Een zorgsysteem dat zijn eigen omgeving uitput, ondermijnt structureel de volksgezondheid die het wil beschermen. En: duurzaamheidsmaatregelen (minder onnodige procedures, slimmer inkopen, preventie boven curatie) correleren sterk met doelmatigheid en kostenreductie.

Het zesde doel is dus niet een zesde verplichting bovenop de vijf. Het is de systeemconditie waaronder de andere vijf op lange termijn houdbaar zijn.

1. Meet de ecologische voetafdruk van zorgprocessen
   Sturen op duurzaamheid begint met meten. CO₂-rapportage moet even vanzelfsprekend worden als DBC-registratie. Focus op de grote posten: energie (gebouwen, medische apparatuur), inkoop van disposables en medische hulpmiddelen, en transportbewegingen van patiënten en medewerkers.
2. Verwerk duurzaamheidscriteria in inkoop en aanbesteding
   De zorgsector is een van de grootste inkopers van Nederland. Dat is marktmacht. Ziekenhuizen en zorginstellingen die harde duurzaamheidsprestaties eisen van leveranciers, bewegen de markt. Geen vrijblijvende MVO-verklaringen in de offerte, maar concrete prestatienormen.
3. Verankerd het in bestuursagenda’s, niet in communicatieplannen
   Duurzaamheid belandt te vaak bij de afdeling marketing of facilitair management. Het Sextuple Aim vraagt om een bestuurder die dit op de agenda houdt naast kwaliteit, financiën en HR – niet als bijlage, maar als strategische pijler in het jaargesprek met de Raad van Toezicht.

• Wat is het verschil tussen Quintuple Aim en Sextuple Aim?
  Het Quintuple Aim heeft vijf doelen: patiëntervaring, volksgezondheid, kostenreductie, welzijn zorgprofessionals en gezondheidsgelijkheid. Het Sextuple Aim voegt daar als zesde doel milieuduurzaamheid aan toe.
• Wie introduceerde het Sextuple Aim?
  Alami, Lehoux, Miller, Shaw en Fortin in hun artikel “An urgent call for the environmental sustainability of health systems: A ‘sextuple aim‘”, gepubliceerd in het International Journal of Health Planning and Management (2023, vol. 38, nr. 2, p. 289–295).
• Is het Sextuple Aim officieel erkend door de IHI?
  Nee, het Institute for Healthcare Improvement (IHI) hanteert officieel het Quintuple Aim. Het Sextuple Aim is een wetenschappelijke uitbreiding die brede aandacht krijgt in de literatuur, maar (nog) niet door de IHI formeel is geadopteerd.
• Heeft Nederland al beleid op het Sextuple Aim?
  Nog niet als zodanig benoemd, maar de SER pleit in een vergelijkbare richting met haar concept van “health in all policies” als aanvullend gezondheidsdoel. Ook de HAN verwijst expliciet naar de Sextuple Aim in haar lectoraatspublicatie (2024).

Elk nieuw doel in deze serie was ooit een stap te ver. Tot het dat niet meer was. De evolutie van Triple Aim naar Quintuple Aim laat zien dat de zorgsector langzaam maar zeker leert dat kwaliteit van zorg niet los staat van de wereld eromheen.

De planeet is geen externe factor. Het is het fundament van iedere gezondheidsdoelstelling die we ooit hebben geformuleerd.

De vraag voor zorgbestuurders, beleidsmakers en zorgprofessionals is niet óf de Sextuple Aim relevant is. De vraag is: hoe lang wachten we nog voordat we het écht serieus nemen?