Wat speelt zich ondertussen af in Den Haag? Er wordt gesleuteld aan de knoppen van een systeem dat al lang vastloopt. Het eigen risico een stukje omhoog of omlaag, het basispakket iets ruimer of juist smaller, een nieuwe commissie hier, een extra staatssecretaris daar. Het lijkt daadkrachtig, maar aan de fundamentele problemen verandert niets. Kijk naar de verlaging van het eigen risico: een electorale publiekslieveling die miljarden kost, maar geen enkel probleem oplost. En de echt moeilijke beslissingen, zoals het concentratie van zorg, worden telkens uitgesteld uit angst voor een boze achterban. Het is vergelijkbaar met het dichten van een dijkgat met kauwgom. Zo blijven we hangen in een systeem dat productie beloont in plaats van een verbetering van gezondheid en kwaliteit.

En dan is er nog de olifant in de kamer: verspilling. Dáár valt het grote geld te besparen. Niet door het zorgpakket verder uit te kleden, maar door slimmer te organiseren wat we al doen. De voorbeelden zijn schrijnend herkenbaar: patiënten die meerdere keren bloed moeten laten prikken omdat uitslagen niet worden gedeeld; specialisten die een groot deel van hun spreekuur kwijt zijn aan het reconstrueren van medicatieoverzichten; administratieve rompslomp die zorgverleners opslokt terwijl de patiënt moet wachten.

De verspilling binnen de Nederlandse zorg en het sociaal domein werd in 2022 geraamd op zo’n 25% van de totale uitgaven (ongeveer €32 miljard). Dat komt neer op circa 17% door versnippering, 13% door bureaucratie, 6% door overbehandeling en maar liefst 64% door financiële inefficiëntie. Het blijven schattingen, maar het beeld is duidelijk: het systeem lekt geld aan alle kanten. Bezuinigen op zorg treft direct de patiënt; verspilling aanpakken levert juist dubbele winst op: betere zorg én lagere kosten. Dáár zou het beleid mee moeten beginnen.

Alleen verspilling aanpakken is dweilen met de kraan open zolang de spelregels onveranderd blijven. Er zijn vier politieke keuzes nodig die al veel te lang vooruitgeschoven worden.

1. Zie gezondheid als een vorm van verdienvermogen

Stop met rekenen alsof gezondheid een kostenpost is. Maak structurele financiering voor preventie en een gezonde leefstijl even vanzelfsprekend als investeringen in dijken of spoorwegen. Gezondheid is geen subsidieput, maar een bron van arbeidsparticipatie, innovatie en maatschappelijk welzijn.

2. Breng de drie stelselwetten samen tot één uitvoerbaar systeem

De versnippering zit niet alleen in de geldstromen, maar in de wetgeving zelf: drie systemen, drie loketten, drie toezichthouders. Bundel de Zvw, Wlz en Wmo tot één samenhangend geheel met duidelijke regels, toezicht en kwaliteitsborging. Zo wordt het zorgstelsel eindelijk begrijpelijk en uitvoerbaar voor burgers, zorgprofessionals én beleidsmakers.

3. Bouw één nationale digitale ruggengraat

Zonder goede informatie-uitwisseling blijft zorgvernieuwing een illusie. Leg wettelijk vast dat gegevens één keer worden geregistreerd en overal bruikbaar zijn – met moderne privacybescherming en afdwingbare interoperabiliteit. Geen lappendeken van apps en platforms meer, maar een betrouwbare basisvoorziening waar patiënten en zorgverleners echt profijt van hebben.

4. Schaal op wat werkt en stop de ‘pilotitis’

Nederland is kampioen in pilots. Iedere regio heeft zijn eigen proeftuin, iedere bestuurder zijn eigen transformatietraject. Dat is kostbaar en traag. Wat bewezen resultaat oplevert in gezondheid en efficiëntie, moet landelijk worden ingevoerd – verplicht en zonder omwegen.

Dit zijn geen kleine beleidsaccenten, maar fundamentele keuzes. Wie ze blijft ontwijken, stevent af op het volgende pleisterakkoord. Wie ze durft te maken, legt de basis voor een Deltaplan Gezondheidszorg met echte toekomstwaarde.

En dan de blik vooruit. Geen vrijblijvende transformatietafels meer, geen “Not Invented Here”-mentaliteit in iedere regio, maar één landelijke koers: verspilling tegengaan, versnippering doorbreken en burgers een echte stem geven in de inrichting van regionale zorg. Internationaal weten we het al lang: geïntegreerde zorg werkt. Nederland kan zich ontwikkelen van middenmoter tot koploper. Zoals ons watermanagement ooit uitgroeide tot een wereldwijd exportproduct, zo kan ook een Deltaplan Gezondheidszorg ons land positioneren als gidsland – in het slim organiseren van zorg én in het aantrekken van internationale samenwerking en investeringen.

Maar dan moeten we wel stoppen met halfslachtige akkoorden en symptoombestrijding. Tijd om te doen wat echt nodig is: verspilling aanpakken, het zorgstelsel vernieuwen, informatie-uitwisseling afdwingen en gezondheid zien als de nieuwe motor van onze economie. Dan verandert Nederland van een relatief duur en ingewikkeld zorgland in de Health Delta naar een samenleving die gezondheidswinst centraal stelt, burgers actief betrekt en een uitvoerbaar stelsel creëert.

De vraag is niet óf we dat kunnen, maar wanneer we er gezamenlijk werk van maken. Politieke partijen: dit is jullie opdracht.